Waarom (tarwe)gluten voor problemen kunnen zorgen

Misschien herken je dit:
Je ontbijt met yoghurt en muesli. Tussendoor neem je een cracker met kaas en komkommer. Dan lunch je met twee boterhammen, met gezond beleg. Tussendoor een plakje ontbijtkoek en je avondeten bestaat uit pasta met veel groentes.
Gezond bezig denk je. En toch… je voelt je moe, je buik blaast halverwege de dag op, je hebt moeite met concentreren en je over all zit je niet lekker in je vel.

Kijk dan nog eens kritisch naar wat je eigenlijk allemaal eet

Brood, pasta, crackers, ontbijtgranen… (tarwe)gluten zit in ontzettend veel producten. Veel mensen kunnen het prima eten. Toch merken nog méér mensen dat hun buik en hun lijf rustiger wordt wanneer ze een tijdje geen gluten eten. Ze zijn niet allergisch voor gluten, maar toch knappen ze op. Hoe kan dat?

Een gezonde darm kan best veel hebben. 
Onze darmen zijn gemaakt om allerlei verschillende voedingsmiddelen te verwerken. Ook stoffen die van nature in planten voorkomen en wat lastiger te verteren zijn, hoeven bij een gezonde darm niet direct een probleem te zijn.
Maar juist daar zit vaak het punt.
Een darm krijgt in een mensenleven heel wat te verduren

Langdurige stress, een eenzijdig voedingspatroon (en ja, wees eerlijk, dat is het vaak wel met graan, graan, graan… ), doorgemaakte darminfecties of bepaald medicijngebruik hebben allemaal invloed hebben op het functioneren van je darmen;
De spijsvertering loopt minder soepel, de samenstelling van de darmflora veranderd en/of het darmslijmvlies is kwetsbaarder.
En dan kan voeding die je vroeger probleemloos at, ineens klachten geven. Brood en pasta is daar een mooi voorbeeld van.

Tarwe is namelijk meer dan gluten:

Gluten is een eiwit in tarwe, maar ook in gerst, rogge en spelt. Een onderdeel daarvan heet gliadine. Bij coeliakie reageert het afweersysteem hierop en beschadigd de darmwand.

Maar tarwe bevat nog meer stoffen.
Zo zitten er ook ATI's in: natuurlijke eiwitten waarmee de tarweplant zichzelf beschermt. Bij daarvoor gevoelige mensen kunnen deze mogelijk het afweersysteem in de darm prikkelen.

Ook bevat tarwe fytinezuur. Dat kan zich binden aan mineralen zoals ijzer, zink en calcium. Traditionele bereidingsmethoden zoals weken, kiemen, fermenteren en langer rijzen kunnen de hoeveelheid fytinezuur verminderen.

En dan zijn er nog fructanen. Dit zijn bepaalde koolhydraten die vooral bij mensen met gevoelige darmen of PDS klachten kunnen geven, zoals een opgeblazen buik, gasvorming of buikpijn.

Je kunt dus klachten krijgen na het eten van een boterham, zonder dat gluten per se de boosdoener zijn.

Soms heeft een darm vooral rust nodig. 

Gluten doen namelijk nog meer. Ze kunnen de zonuline route activeren, waardoor de darm verhoogd doorlaatbaar is.
Wanneer dit een chronische toestand is, wordt het lichaam gevoeliger voor ziekte en onbalans. Een verhoogde darmdoorlaatbaarheid wordt in onderzoek in verband gebracht met uiteenlopende chronische aandoeningen, van darm- en stofwisselingsziekten tot auto-immuun- en neurologische aandoeningen.

Wanneer een darm al langere tijd gevoelig of uit balans is, kan het waardevol zijn om tarwe tijdelijk uit de voeding te halen.

Niet omdat tarwe voor iedereen slecht is. En ook niet met het idee: dit mag ik nooit meer eten.

Maar wel om rust in de tent te brengen. Want als jij een blauwe duim hebt, sla je er ook liever niet 5 per dag met een hamer op? 

Tegelijkertijd ontstaat er ruimte om verder te onderzoeken: waarom reageert deze darm eigenlijk zo? Hoe is de spijsvertering? Hoe gaat het met de darmflora en het darmslijmvlies? Welke rol spelen stress, voeding, doorgemaakte infecties of medicijngebruik?

Dat vind ik uiteindelijk veel interessanter dan alleen een voedingsmiddel aanwijzen als de boosdoener.
Niet steeds méér weglaten, maar de darm sterker maken
Soms betekent dat eerst een stapje terug. Tijdelijk iets uit de voeding halen kan rust geven. Maar alleen iets weglaten is natuurlijk nog geen herstel.

Daarom ga ik volgende week in op de vraag: wat heeft een gevoelige darm nodig om te herstellen? Hoe kun je rust brengen, het darmmilieu ondersteunen en uiteindelijk weer werken aan een darm die sterker en veerkrachtiger wordt?

Want dát is uiteindelijk waar we naartoe willen:
Niet een voedingspatroon waarin steeds minder kan, maar een darm die juist weer méér kan hebben.

Meer lezen / wetenschappelijke bronnen:

Skodje GI et al. (2018). Fructan, Rather Than Gluten, Induces Symptoms in Patients With Self-Reported Non-Celiac Gluten Sensitivity. Gastroenterology, 154(3), 529–539.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29102613/
Humane dubbelblinde crossoverstudie naar de rol van fructanen en gluten bij mensen met zelfgerapporteerde glutengevoeligheid.

Junker Y et al. (2012). Wheat amylase trypsin inhibitors drive intestinal inflammation via activation of toll-like receptor 4. Journal of Experimental Medicine, 209(13), 2395–2408.

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23209313/
Onderzoek naar ATI's in tarwe en de mogelijke activatie van het aangeboren immuunsysteem.

Geisslitz S et al. (2022). Wheat amylase/trypsin inhibitors (ATIs): occurrence, function and health aspects. European Journal of Nutrition.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9363355/
Review over ATI's in tarwe, hun biologische werking en mogelijke betekenis voor de gezondheid.

Caminero A et al. (2019). Lactobacilli Degrade Wheat Amylase Trypsin Inhibitors to Reduce Intestinal Dysfunction Induced by Immunogenic Wheat Proteins. Gastroenterology, 156(8), 2266–2280. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30802444/ 
Onderzoek naar ATI's en hun invloed op de darm en het aangeboren immuunsysteem, waarbij tevens werd gevonden dat bepaalde Lactobacillus-stammen ATI's kunnen afbreken en hun inflammatoire effecten in experimentele modellen kunnen verminderen.

Fasano, A. (2020). All disease begins in the (leaky) gut: role of zonulin-mediated gut permeability in the pathogenesis of some chronic inflammatory diseases. F1000Research.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6996528/
Een uitgebreide review over de rol van zonuline, darmpermeabiliteit en het darmmicrobioom bij chronische ontstekingsziekten.

https://www.healthline.com/nutrition/gluten-leaky-gut